Rewşa li Sûriyeyê-ANALÎZ

Têkildarî rewşa li Sûriyeyê ya sala 2026’an hew tiştekî veşartî heye ku tevgerên leşkerî yên lezgîn, guhertinên ji nişka ve bidin çêkirin, hêzên di venêrîna wan de û hilweşînên li eniyên bi salan wekî “hêlên sor” dihatin pênasekirin qewimîn, ne encama tesadûfeke li qadê yan jî xwebexşiyeke şer bûn. Rewşa ku em îro tê de dijîn, berhema berçav a “endazyariyeke jeopolîtîk a pêşwextkirî” ye ku di odeyên îstîxbaratî yên navdewletî yên girtî de tê rêvebirin û li wir erdnîgariya Sûriyeyê li gorî hevsengiyên nû yên hêzên navdewletî û herêmî, yên şert û mercên qonaxê ferz kirine, ji nû ve tê sêwirandin.

Di vê dîmena pir guherbar de, geşedanên dawî yên li derdora herêmên Rêveberiya Xweser û Hêzên Sûriyeya Demokratîk (HSD) wekî yek ji aloztirîn eniyên vî şerî nediyar derdikevin pêş. Paşvekişînên bi rêkûpêk û agirbestên nû yên ji nişka ve li ser xetên, erdnîgarî yên bi metreyan hatine diyarkirin hatine pejirandin, rastiyeke stratejîk a mezin eşkere dikin: Em li pêşberî qonaxa derbasbûna ji şerên sifirî ber bi qonaxa “sînorkirina fonksiyonel a herêmên bandorê” de ne. Vegera ser çarçoveya erdnîgarî ya Sirtî: Stratejiya Paşvekişînê ji bo parastina navokê. Xwendina hûr a qadê îspat dike ku cudahiya di navbera “nexşeya kontrola leşkerî ya berê” û “nexşeya neteweyî û çandî ya dîrokî ya Rojava” êdî ne tenê lukseke şîrovekirinê ye, belkî veguheriye planeke parastinê ya ku rastiya herêmî ya sala 2026’an ferz kiriye.

Berfirehbûna berê ya li derveyî navoka sereke ya ku ji parêzgeha Hesekê, Kobanê, Girê Spî û Efrînê pêk tê, ber bi herêmên xwedî sembola demografîk a cuda û eşîrî ya aloz mîna Reqqa û Dêrezorê, berfirehbûnek bû ku şert û mercên şerê navdewletî yê li dijî DAÎŞ’ê ferz kiribû. Îro, ligel guhertina pêşaniyên navdewletî û ji nû ve bicihbûna, hêzên mezin, ev berfirehbûn veguherî barekî ewlehî, aborî û îstîxbaratî ku gelek ji enerjiyên hêzên me stand. Ji ber vê yekê, bicihbûna niha û çespandina sînor û agirbestan li ser tixûbên kelehên bingehîn û dîrokî -bi taybetî li herêma Cizîrê, Hesekê û Kobanî- ne paşveçûnek e, her wekî ku paşvekişîneke stratejîk a biaqil e ji bo parastina navoka sereke ya projeya Kurdî, û parastina nasnameya siyasî û îdarî ya herêmê di hundirê sînorên wê yên jiyanî de; ku li wir xwedî bingehekî gelêrî yê rastî û kûrahiyeke karibe li ber xwe bide û danûstandinan bike ye.

Şerê nasnameya sazûmanî: Çareserkirina sira têkçûna lihevkirinên di kêliya dawî de yek ji diyardeyên jeopolîtîk ên herî berçav ku şopa xwe li sala 2026’an daye, ew têkçûna asayî û sîstematîk a hemû projeyên koordînasyona li qadê yan jî nêzîkbûna îdarî ya di navbera navendên Rêveberiya Xweser û Hikûmeta Demkî de ye ku her kes dibîne peyman bixweber hildiweşin û astengî di kêliya dawî ya berî îmzekirin û bidawîbûnê de derdikevin holê. Ev fiyaskoya dubarebûyî ne ji ber sedemên teknîkî ye, belkî lihevketineke neçarî ye bi dîwarê “nakokiya sazûmanî û fonksiyona pêkhateyan” re di hundirê plansaziya giştî de, û mirov dikare vê yekê di du aliyên stratejîk re bixwîne. Yekem, ne îmkaniya tevlîbûna bîrdozî û leşker. Navendên “HSD” û Rêveberiya Xweser li ser felsefeya parastina taybetmendiya neteweyî û parastina destkeftiyên dîrokî yên gelê me ava bûne, di demekê de pêkhateyên Hikûmeta Demkî bi ajendayên herêmî –Tirkiyeyê- ve girêdayî ne ku hebûna vê taybetmendiyê wekî gefeke rasterast li ser xwe dibînin.

Di kêliyên dawî de, şertên dûrxistinê derdikevin pêş ku hewl didin pencên Rêveberiya Xweser derxin an jî taybetmendiya wê ya ewlehî û leşkerî hilweşînin. Ev yek jî berdewamiya di van lihevkirinan de dike celebek ji xwekujiya siyasî ku serokatiya me bi biryardarî red dike ji bo parastina navok û hebûnê.Duyem: Daxwaza Navdewletî ya ji bo “Statukoya Isolationist” ya (Statukoya Isolated): Her du alî (HSD û Hikûmeta Demkî) di bin banên diyarkirî yên hêzên navdewletî yên garantor (Washîngton, Enqere û Moskow) de tevdigerin. Ev hêz destûrê didin rûniştinên danûstandin û aramkirinê da ku rîtma li qadê kontrol bikin û rê li ber teqîna giştî bigirin, lê belê ew “vetoyeke” tund datînin li dijî her tevlîbûneke rastîn. Tevlîbûna rastîn tê wateya destpêka çareseriyeke navxweyî ya serbixwe û ev yek li dijî senaryoya navdewletî ye ku ferz dike ev pêkhate ji hev cuda bimînin, gumanê ji hev bikin, her tim hewcedarê parastinê û girêdayîbûna dervatî bin da ku wekî kartên zextê yên bikêrhatî di bazara navdewletî ya mezin de bimînin.